Một bữa sáng ở quán trọ biến khách thành lừa

Qua canh hai, khách ở quán trọ Bản Kiều đều đã ngủ, chỉ Triệu Quý Hòa còn thức. Bên cạnh truyền đến tiếng sột soạt, chàng nhìn qua khe tường, thấy bà chủ thắp nến, mở một cái rương.

Trong rương đựng một bộ nông cụ bé xíu, còn có người gỗ và bò gỗ. Tam Nương Tử lấy chúng ra.

1. Vật cưỡi giá rẻ ở quán Bản Kiều

Câu chuyện thấy trong quyển hai trăm tám mươi sáu «Thái Bình Quảng Ký», dẫn từ «Hà Đông Ký» đời Đường. Quán trọ mở ở Bản Kiều phía tây Biện Châu, bà chủ hơn ba mươi tuổi, là góa phụ, được gọi là Bản Kiều Tam Nương Tử.

Bà không có con, cũng không có thân thuộc bên cạnh, một mình trông mấy gian nhà, tiếp lữ khách qua lại. Quán bán cơm, gia sản khá dày, đặc biệt nuôi nhiều lừa. Khách thiếu gia súc thay chân, bà bán giúp với giá rẻ, vì vậy còn được tiếng tốt là chịu giúp người.

Trong niên hiệu Nguyên Hòa, khách Hứa Châu Triệu Quý Hòa đi Đông Đô Lạc Dương, chiều tối đến xin trọ. Quán đã có sáu bảy khách đến trước, chàng đến muộn nhất, được xếp một giường phía trong, ngay sát phòng bà chủ.

Tam Nương Tử tiếp đãi nhiệt tình, đem rượu thức ăn mời mọi người. Triệu Quý Hòa ngày thường không uống rượu, chỉ ngồi trò chuyện vui cùng mọi người; khi khách khác say mệt ngủ đi, chàng nghe thấy động tĩnh bên cạnh.

2. Một khoảng đất bằng manh chiếu mọc ra một bữa ăn

Bò gỗ, người gỗ đều chỉ cao sáu bảy tấc. Tam Nương Tử bày chúng cùng nông cụ trước bếp, ngậm một ngụm nước, phun về phía chúng.

Người gỗ động đậy, dắt bò gỗ cày trên khoảng đất bằng một manh chiếu trước giường. Tam Nương Tử lấy hạt kiều mạch giao người gỗ gieo. Trên mảnh đất ấy, rất nhanh đã mọc mầm, nở hoa, kết hạt.

Tiếp đến là gặt, đập hạt. Chớp mắt đã được bảy tám thăng kiều mạch. Tam Nương Tử lại lấy cối xay nhỏ, xay kiều mạch mới thu thành bột, cất người gỗ bò gỗ, tự tay làm mấy chiếc bánh nướng.

Từ gieo hạt đến nướng bánh, công việc vốn phải trải qua mùa vụ, tốn nhiều nhân lực, tất cả dồn trong một đêm ở căn phòng này. Cách một bức tường, Triệu Quý Hòa xem hết quy trình.

Trời gần sáng, Tam Nương Tử bưng bánh cho khách sắp lên đường. Triệu Quý Hòa nghi ngại trong lòng, từ chối rồi đi trước, nhưng không rời đi mà nấp ngoài cửa xem tiếp.

Khách ăn bánh, bỗng đồng loạt ngã xuống đất, cổ họng phát tiếng lừa hí, trong chốc lát đều biến thành lừa. Tam Nương Tử lùa chúng ra phía sau quán, thu lấy hành lý tài vật. Triệu Quý Hòa nấp ngoài cửa nhìn rõ mồn một cảnh ấy.

3. Triệu Quý Hòa đổi một chiếc bánh

Thoát thân rồi, Triệu Quý Hòa không kể chuyện cho người khác. «Hà Đông Ký» viết chàng “thầm ham thích thuật ấy”, điều chàng nghĩ đến là bộ bản lĩnh của Tam Nương Tử.

Hơn một tháng sau, trên đường về Triệu Quý Hòa lại đến Bản Kiều. Chàng làm sẵn bánh kiều mạch nướng, kích thước hình dạng đều theo đúng thứ thấy hôm ấy. Lần trọ này, trong quán chỉ có mình chàng.

Ban đêm, chàng lại nhìn trộm thấy Tam Nương Tử sai người gỗ bò gỗ trồng mạch, xay bột, làm bánh. Sáng ra, bà bưng điểm tâm đến, giữa chừng đi lấy đồ, Triệu Quý Hòa bèn lấy một chiếc bánh mang theo đổi một chiếc trong đĩa.

Đợi Tam Nương Tử trở lại, chàng nói mình có lương khô, bảo bà giữ bánh của quán cho khách khác. Chàng ăn bánh tự mang, lại đưa chiếc vừa đổi được cho bà chủ, mời bà nếm thử.

Tam Nương Tử ăn vào, thoắt cái biến thành một con lừa khỏe mạnh. Triệu Quý Hòa không chỉ dắt bà đi, còn lấy cả người gỗ, bò gỗ và bộ dụng cụ ấy.

Có được dụng cụ, Triệu Quý Hòa mới phát hiện tuy đã xem hai lần, mình vẫn không biết sai khiến chúng. Những vật gỗ bày trước mặt, chàng thử làm theo, mãi không khiến chúng động đậy.

Chàng đoạt được công cụ, không đoạt được pháp môn, nhưng có được một con lừa tùy mình cưỡi. Tam Nương Tử mỗi ngày đi trăm dặm, Triệu Quý Hòa cưỡi bà qua lại khắp nơi, cưỡi suốt bốn năm.

4. Bốn năm sau, có người gọi đúng tên bà

Bốn năm sau, Triệu Quý Hòa vào Quan Trung, đi đến cách miếu Hoa Nhạc năm sáu dặm về đông, gặp một ông lão. Thấy con lừa, ông lão vỗ tay cười, nói Bản Kiều Tam Nương Tử, sao bà thành hình dạng này?

Ông lão quay sang Triệu Quý Hòa, nói: “Bà ấy tuy có lỗi, nhưng gặp phải anh cũng thật quá nặng nề!” Bà quả có lỗi, nhưng rơi vào tay anh, những gì chịu đựng cũng đủ nặng rồi. Ông xin Triệu Quý Hòa từ nay tha cho Tam Nương Tử.

Nói rồi, ông lão dùng tay xé miệng mũi con lừa. Tam Nương Tử nhảy ra từ da lừa, trở lại hình người, bái tạ ông lão rồi rời đi, không ai biết đi đâu nữa.