Vì sao đạo sĩ bước đi trên những vì sao?

Trên đàn tràng, bước chân của pháp sư cao công thường khiến người ta khó hiểu.

Một chân bước ngang, một chân đặt thẳng, lúc khép chân, lúc xoay người. Phạm vi hoạt động chỉ chừng một trượng vuông, nhưng dưới chân lại có thiên môn, địa hộ, cửu cung và Bắc Đẩu.

Nhìn từ bên cạnh, đó giống một đoạn vũ bộ chậm rãi và phức tạp.

Nhưng trong khoa nghi Đạo giáo, vị ấy không tùy tiện đi vòng. Mỗi bước có tên, mỗi điểm đặt chân đều tương ứng với tinh tú và phương vị.

Bộ cương đạp đẩu là đưa thứ tự của tinh tú trên trời xuống dưới chân, rồi để thân thể con người bước theo thứ tự ấy.

1. Trong mắt người xưa, Bắc Đẩu không chỉ là một chiếc gáo

Ngày nay, nhận diện Bắc Đẩu thường bắt đầu từ việc bảy ngôi sao có giống một chiếc gáo hay không.

Người xưa lại thấy một trật tự trên trời đang vận hành. «Thiên Quan Thư» trong «Sử Ký» nói: “Đẩu là xe của Đế, vận hành ở trung ương, cai quản bốn phương; phân âm dương, lập bốn mùa, điều hòa ngũ hành, chuyển tiết độ, định các kỷ, đều gắn với Đẩu.”

Cán Bắc Đẩu xoay theo mùa, có thể chỉ phương hướng và thời tiết. Vì thế, nó không chỉ là một nhóm sao, mà còn giống trục vận hành trên trời: âm dương, bốn mùa và tiết hậu đều nhờ sự vận hành của nó mà có vị trí.

Bắc Đẩu trở thành lộ trình quan trọng dưới chân không chỉ vì hình sao rõ ràng, mà còn vì nó vốn tượng trưng cho cách thiên đạo vận chuyển.

Muốn đi vào trật tự trên trời, trước hết phải biết trật tự ấy vận hành thế nào.

2. Từ Vũ bộ đến Bắc Đẩu dưới chân

Bộ cương đạp đẩu có quan hệ sâu xa với “Vũ bộ” xuất hiện sớm hơn.

Người xưa truy nguồn bộ pháp đặc biệt này về chuyện Đại Vũ trị thủy, đồng thời để lại những truyền thuyết khởi nguyên khác nhau. Trong văn hiến Đạo giáo, Vũ bộ dần kết hợp với Bắc Đẩu, cửu cung và thời tự âm dương, trở thành cương bộ mà pháp sư dùng khi hành pháp.

«Vũ Bộ Đẩu Cương Thiên Sách Luận» trong «Đạo Pháp Hội Nguyên» mở đầu: “Bộ cương là cưỡi chính khí để điều ngự vật.” Sau đó lại nói Vũ bộ “noi theo tượng của tạo hóa, độ vận hành của nhật nguyệt”.

Hai câu này nói rất rõ điểm then chốt của bộ pháp. Nó không mô phỏng dáng đi của một người, mà là nhịp điệu do sự vận hành của trời đất để lại.

“Tam bộ cửu tích” thường được nhắc đến nhất nhìn như chỉ tiến ba lần, nhưng lại để chín dấu chân trên đất. Chín dấu này có thể tương ứng với bảy sao Bắc Đẩu cùng hai sao Phụ, Bật, cũng có thể liên hệ với cửu cung.

Từ khoảnh khắc ấy, dấu chân không còn chỉ là dấu chân, mà là một bản đồ sao được thân thể bước thành.

3. Vài thước đàn tràng làm sao thành cả một khoảng trời?

Khi bộ cương, đôi lúc trên đàn tràng có trải “cương đơn”.

Cương đơn thường vẽ cửu cung, bát quái, tinh đẩu hoặc nhị thập bát tú; đồ thức dùng trong các khoa nghi không hoàn toàn giống nhau. Với người đứng xem, đó là một tấm hình trải trên đất; với đạo sĩ đang hành pháp, nó đánh dấu lộ trình đi vào không gian nghi lễ.

«Đạo Pháp Hội Nguyên» nói: “Phàm bộ cương lý đẩu, trước biến thần, tiếp tồn tưởng tướng quân, công tào, lại binh Tam Nguyên Ngũ Đức, thị vệ xếp hàng nghiêm ngặt, rồi mới cất bước.”

Nghĩa là khi chân còn chưa bước ra, đạo sĩ phải hoàn thành “biến thần” trong tồn tư trước, khiến hình và thần của mình đi vào trạng thái tương ứng với phép đang hành. Sau đó, vị ấy lần lượt đặt chân theo tên sao, đi từ phần khôi đến cán Đẩu, hoặc theo cửu cung ra vào thiên môn, địa hộ.

Kích thước đàn tràng không đổi; điều thay đổi là ý nghĩa của vùng đất này trong nghi lễ. Vài thước đất thực được dùng để mang một trật tự thiên văn rộng lớn hơn nó rất nhiều.

4. Bước đi không chỉ là một đôi chân

Bộ cương thực sự không thể chỉ ghi nhớ lộ trình là đủ.

Dưới chân có bộ, trên tay có quyết, trong miệng có chú, trong tâm còn phải tồn thần, vận khí. Các phần khác nhau của thân thể cùng làm việc, kết hợp tinh tú, phương vị, tên thần và hành động lúc này của pháp sư thành một.

«Thái Thượng Trợ Quốc Cứu Dân Tổng Chân Bí Yếu» gọi “Vũ bộ cương đẩu, quyết của chưởng mục” là “đại yếu của đạo, nguyên kỷ của pháp”. Bộ pháp và chỉ quyết được đặt cạnh nhau, cho thấy chúng không phải trang trí bên ngoài nghi lễ, mà là cách đạo pháp diễn ra thông qua thân thể.

Bước chân xác định lộ trình tiến đi, thủ quyết chỉ rõ phép đang hành, chú ngữ nói lên ý định của chặng đường này, còn tồn tư giúp vị ấy tới vị trí tương ứng trong cảnh tượng bên trong.

Vì vậy, bộ cương trông như một chuỗi động tác của chân, nhưng thứ thực sự được huy động là toàn bộ thân thể.

5. Vì sao phải đặt những vì sao dưới chân?

“Đạp đẩu” nghe như giẫm Bắc Đẩu dưới chân, nhưng điều nó biểu đạt không phải sự đứng trên tinh tú.

Đạo kinh cũng thường dùng “lý đẩu”, “niếp kỷ”. “Lý” là đi theo thứ tự đã định, còn “kỷ” mang nghĩa cương kỷ, quỹ tích. Pháp sư không còn chỉ đứng bên ngoài ngước nhìn Bắc Đẩu, mà đưa bước chân mình vào trật tự do Bắc Đẩu đại diện.

Bài trước từng viết rằng đạo sĩ trình chương biểu lên thiên đình. Sau khi văn thư được viết xong, nó còn phải được chuyển đến qua những con đường trong nghi lễ. «Đạo Pháp Hội Nguyên» viết rằng sau khi bộ cương xong, pháp sư tồn tưởng mình đã đến thiên môn, triều yết Đế Quân, “tấu đạt, rồi xoay mình ra khỏi Đẩu”.

Trong ngôn ngữ nghi lễ ấy, bộ cương là một con đường lên trời được thân thể bước ra. Bước lên sao nào trước, qua cửa nào, vào từ đâu rồi trở về từ đâu, đều có trình tự tương ứng.

6. Sao không rơi xuống, vị trí con người đã thay đổi

Cương bộ và cương đồ trong các pháp mạch, khoa nghi khác nhau không giống nhau; cũng không phải nghi lễ nào đều phải đạp Bắc Đẩu. Có loại dùng để triều yết, tiến biểu; có loại dùng để phá uế, triệu tướng; cũng có loại gắn với lôi pháp và luyện độ.

Nếu chỉ chép lại bước chân mà không có truyền dạy, tồn tư và môi trường khoa nghi tương ứng, thứ còn lại chỉ là một chuỗi cách đi khó hiểu.

Điều bộ cương thực sự thay đổi không phải những ngôi sao trên trời. Bắc Đẩu vẫn vận hành trong trời đêm xa xôi, đàn tràng vẫn chỉ rộng vài thước vuông.

Điều thay đổi là vị trí của đạo sĩ trong nghi lễ. Vị ấy không còn đứng ngoài bản đồ sao để nhìn, mà để hơi thở, thủ quyết và từng lần đặt chân cùng đi vào một trật tự.

Sao không rơi xuống đàn tràng. Điều đạo sĩ xác nhận qua mỗi bước là lúc này mình đang ở đâu trong trật tự trời đất.