Chỉ còn một bước thành tiên, Đỗ Tử Xuân lại bật tiếng kêu

Lần thứ ba gặp ông lão ấy, Đỗ Tử Xuân đã không còn mặt mũi xin tiền nữa. Chàng che mặt định đi, ông lão lại kéo vạt áo, cho chàng thêm ba mươi triệu đồng tiền.

Hai khoản trước, một khoản ba triệu, một khoản mười triệu, đều đã bị chàng tiêu sạch. Lần này, chàng hứa với ông lão: sau khi thu xếp ổn thỏa cho gia đình, xin tùy ông sai bảo.

1. Ông lão cho chàng ba cơ hội

Truyện «Đỗ Tử Xuân» được chép trong «Thái Bình Quảng Ký» đặt bối cảnh vào khoảng giữa Bắc Chu và nhà Tùy. Đỗ Tử Xuân vốn có gia sản, nhưng suốt ngày uống rượu chơi bời. Tiêu hết tài vật, chàng tìm đến nhờ thân hữu, lại vì không chịu làm ăn mà bị từ chối ngay ngoài cửa.

Một ngày mùa đông, chàng mặc áo rách đi trên đường Trường An, đến chiều vẫn chưa ăn gì, đứng thở dài ở cửa tây chợ Đông. Một ông lão chống gậy đến hỏi chàng cần bao nhiêu tiền. Chàng nói từ ba, năm vạn lên mãi tới ba triệu, ông lão mới bảo đủ rồi.

Ông lão cho trước một xâu tiền để chàng qua đêm, hẹn trưa hôm sau đến cửa hàng của thương nhân Ba Tư ở chợ Tây gặp nhau. Đỗ Tử Xuân đến đúng hẹn, quả nhiên nhận được ba triệu.

Có tiền rồi, chàng lại mặc áo đẹp, cưỡi ngựa tốt, gọi bạn rượu, nghe ca múa. Trong một hai năm, tiền dần tiêu hết, ra ngoài từ cưỡi ngựa thành cưỡi lừa, cuối cùng ngay lừa cũng không còn, lại trở về những ngày đi bộ chịu đói.

Lần thứ hai, ông lão cho chàng mười triệu. Trước khi nhận tiền, chàng quyết chí lo làm ăn; tiền vừa vào tay, hứng thú cũ lại trở về. Chưa đầy một hai năm, chàng đã nghèo còn hơn trước.

Lần thứ ba được giúp, Đỗ Tử Xuân nghĩ rằng họ hàng và các nhà quyền quý đều không còn đoái hoài đến mình, chỉ có ông lão không biết tên này đã cứu giúp ba lần. Chàng hứa với ông lão, đợi lo xong những việc phải làm ở cõi người sẽ nghe theo sai bảo. Ông lão đồng ý, hẹn đến Trung Nguyên năm sau gặp lại.

Nhận khoản tiền thứ ba, Đỗ Tử Xuân mới thực sự đổi cách dùng. Trẻ mồ côi và đàn bà góa trong họ phần nhiều sống ở Hoài Nam, chàng bèn mang tiền đến Dương Châu, mua một trăm khoảnh ruộng tốt, sắm nhà cửa trong thành, lại mua hơn trăm gian quán trọ bên đường lớn để kinh doanh sinh kế.

Chàng đón các cô nhi quả phụ đến chia nhau ở, lo cưới gả cho các cháu, cũng thu xếp việc cải táng cho người trong họ. Chàng trả ơn người có ơn, cũng báo thù người có oán. Xong những việc ấy, chàng mới đến gặp ông lão theo hẹn.

2. Đêm nay, dù thế nào cũng không được mở miệng

Ngày hẹn là tiết Trung Nguyên năm sau. Ông lão đợi dưới hai cây cối đã hẹn, rồi đưa Đỗ Tử Xuân lên đỉnh Vân Đài núi Hoa Sơn, đi sâu hơn bốn mươi dặm vào núi, đến một nơi ở thanh sạch trang nghiêm.

Trong sảnh có một lò thuốc cao hơn chín thước, lửa tím hắt lên cửa sổ, chín ngọc nữ đứng quanh lò, thanh long, bạch hổ chia giữ trước sau. Lúc này ông lão đã đổi sang trang phục đạo sĩ, đưa Đỗ Tử Xuân ba viên bạch thạch và một chén rượu, bảo chàng uống xuống.

Đạo sĩ trải da hổ bên vách tây nội thất, bảo chàng ngồi yên quay mặt về đông. Sau đó trịnh trọng dặn: bất kể thấy thần quỷ, mãnh thú, địa ngục, thậm chí người thân chịu nạn, cũng không được động đậy hay nói chuyện; mọi thứ nhìn thấy đều không thật, chỉ cần ghi nhớ lời dặn này.

Điều Đỗ Tử Xuân phải giữ chỉ có một lời hẹn: suốt đêm không phát ra tiếng. Sau khi đạo sĩ đi, trong sân chỉ còn một vò lớn đầy nước, thử thách trước mắt liền bắt đầu.

3. Đao kiếm, nước lũ và người vợ chịu nạn

Đến đầu tiên là nghìn quân vạn ngựa. Tướng quân giáp vàng dẫn vệ sĩ cầm kiếm giương cung xông đến trước sảnh, ép hỏi tên Đỗ Tử Xuân. Chàng không đáp. Tiếng quát, đao kiếm và tiếng chém giết lần lượt dồn tới, vẫn không cạy được miệng chàng; tướng quân đành bỏ đi.

Tiếp đó là mãnh hổ, độc long, sư tử cùng rắn rết, tranh nhau lao đến cắn. Đàn thú tan rồi, sấm chớp và mưa lớn lại kéo đến, nước trong sân đọng sâu hơn một trượng, thoắt cái đã ngập tới chỗ ngồi. Chàng vẫn ngồi bất động.

Tướng quân lại đến, mang theo ngục tốt và vạc lớn nước sôi, tuyên bố chỉ cần khai tên sẽ tha, nếu không lập tức dùng chĩa ném chàng vào vạc. Đỗ Tử Xuân vẫn không đáp.

Lần này, đối phương kéo vợ chàng vào. Nàng chịu roi đòn và cực hình, khóc cầu chồng nói một câu: không xin chàng quỳ xuống, chỉ xin một câu để giữ mạng. Lời van xin dần biến thành chửi rủa, chàng vẫn không mở miệng.

Cuối cùng tướng quân ra lệnh chém Đỗ Tử Xuân. Hồn chàng bị dẫn đến trước Diêm La Vương, chịu đủ hình phạt địa ngục, cũng chưa từng rên. Nhưng thử thách ấy không kết thúc cùng cái “chết” của chàng.

4. Chàng lại sống một đời

Diêm La Vương phán chàng đầu thai làm nữ. Thế là Đỗ Tử Xuân thành bé gái nhà huyện thừa, từ khi sinh đã nhiều bệnh, không ngừng châm cứu uống thuốc, cũng từng ngã và bị bỏng, nhưng trước sau không phát ra âm thanh.

Lớn lên, nàng có dung mạo xuất chúng, được người nhà coi là cô gái câm. Lư Khuê người cùng quê nghe chuyện đến cầu hôn, nói chỉ cần hiền lương, không nói được cũng chẳng hề gì. Hai người thành vợ chồng, tình cảm sâu đậm, lại sinh một con trai.

Đứa bé gần hai tuổi, rất thông minh. Lư Khuê bế con trò chuyện với vợ, tìm đủ cách khiến nàng mở miệng, vẫn không được đáp lại. Từ cầu nàng nói, chàng chuyển sang oán hận, cho rằng vợ coi thường mình.

Trong cơn thịnh nộ, Lư Khuê lại túm hai chân đứa bé, quật nó vào đá.

Nhìn thấy con bị giết, Đỗ Tử Xuân bỗng quên lời hẹn, bật kêu một tiếng “Ôi!” Tiếng chưa dứt, chàng đã thấy mình vẫn ngồi chỗ cũ, đạo sĩ ở ngay trước mắt, thời gian mới đến canh năm.

Chàng đã chịu qua một lần “chết”, lại sống nhiều năm trong thân phận nữ nhân; ở trong núi, tất cả chỉ là một đêm.

5. Trở lại đỉnh Vân Đài, đã không còn dấu người

Lò thuốc trước mắt đã bốc cháy dữ dội, lửa tím xuyên qua mái, ngọn lửa bao vây căn nhà. Đạo sĩ than chàng làm hỏng việc luyện thuốc, nắm tóc chàng ném vào vò nước trong sân, lửa mới dần tắt.

Đạo sĩ nói chàng đã quên vui, giận, buồn, sợ, ghét, muốn, chỉ riêng tình yêu là chưa quên. Nếu không có tiếng kêu ấy, đan dược đã luyện thành, Đỗ Tử Xuân cũng có thể trở thành thượng tiên.

Đạo sĩ bảo chàng trở về, nói thuốc của mình có thể luyện lại, chàng cũng vẫn có thể sống ở nhân gian.

Trước khi đi, Đỗ Tử Xuân bước lên nền đài, thấy lò thuốc đã hư hỏng, bên trong có một trụ sắt to bằng cánh tay, dài mấy thước. Đạo sĩ cởi áo, đang cầm dao nhỏ gọt nó.

Đỗ Tử Xuân về nhà, vẫn hổ thẹn vì thất hứa, lại muốn lên núi tạ lỗi, chịu thử thách lần nữa. Nhưng khi đến đỉnh Vân Đài, chàng không tìm được dấu người, đành thở dài trở về.

Chàng chịu được đao kiếm và địa ngục, nhưng không nén được tiếng kêu khi con bị giết. Theo điều kiện của đạo sĩ, chàng chưa quên tình yêu, không thể thành tiên; nhưng tiếng kêu bật ra ấy cũng để lại tình thân khó dứt của chàng với đứa con.